brollach.html

<div class="navigation">
<a href="A.html">A</a> |
<a href="B.html">B</a> |
<a href="C.html">C</a> |
<a href="D.html">D</a> |
<a href="E.html">E</a> |
<a href="F.html">F</a> |
<a href="G.html">G</a> |
<a href="H.html">H</a> |
<a href="I.html">I</a> |
<a href="L.html">L</a> |
<a href="M.html">M</a> |
<a href="N.html">N</a> |
<a href="O.html">O</a> |
<a href="P.html">P</a> |
<a href="R.html">R</a> |
<a href="S.html">S</a> |
<a href="T.html">T</a> |
<a href="U.html">U</a> |
<a href="V.html">V</a>
</div>
<h2>“Is iomaí cor i saol an fhocail”</h2>
<p>
An aidhm atá agam leis an suíomh seo ná “droichead” a sholáthar do
scoláirí na Gaeilge nó d'aon duine a bhfuil suim aige/aici 
i sanasaíocht na Gaeilge idir 
príomhfhoclóir na Nua-Ghaeilge
(<i>Foclóir Gaeilge-Béarla</i> (FGB), mar atá sé ar
<a target="_blank" href="https://www.teanglann.ie/en/">teanglann.ie</a>)
agus príomhfhoclóir na Meán/Sean-Ghaeilge
(<i>Dictionary of the Irish Language</i> (DIL), foilsithe ag
Acadamh Ríoga na hÉireann agus ar fáil i bhfoirm leictreonach ar
<a target="_blank" href="http://www.dil.ie/">dil.ie</a>).
</p>

<p>
Bhunaigh mé na nascanna anseo ar na cinn a bhailigh
Tomás de&nbsp;Bhaldraithe ina <i>Innéacs Nua-Ghaeilge</i>,
foilsithe ag Acadamh Ríoga na hÉireann sa bhliain 1977. 
Tá mé buíoch de lucht an Acadaimh as cead a thabhairt dom
an acmhainn luachmhar seo a chur ar fáil ar líne
(tháinig an t-athfhriotal sa gceannteideal thuas as an Innéacs freisin).
D'athraigh agus d'fheabhsaigh mé an t-ábhar san <i>Innéacs</i> ar go leor
bealaí sa chaoi go mbeadh sé níos éasca na hipearnascanna 
ar an suíomh seo a chruthú:
<p>

<ul>
<li>Chuir mé ranna cainte le gach focal ar an taobh FGB (níl aon ranna cainte
san <i>Innéacs</i>), agus is mór an cúnamh é seo nuair is gá
idirdhealú a dhéanamh idir dhá fhocal leis an litriú céanna (go háirithe
ainmfhocail agus aidiachtaí).</li>
<li>Déanann an <i>tInnéacs</i> idirdhealú anois is arís le sainmhínithe i mBéarla,
m.sh. <i>barrann 'surpass'</i> vs.  <i>barrann 'hinder'</i>.
Rinne mé mapáil de láimh ó gach ceann de na hiontrálacha seo go dtí ceannfhocal
ar leith in FGB (sa dá shampla seo, <i>barr<sup>3</sup></i>
agus <i>barr<sup>4</sup></i>).</li>
<li>Uaireanta, nuair atá níos mó ná iontráil amháin leis an litriú céanna in DIL, tugann
an <i>tInnéacs</i> uimhir an cheannfhocail atá i gceist
(m.sh. <i>acht 3, acht 4, acht 6</i>, srl.), ach faraor ní dhéanann sé i gcónaí.
Chuir mé uimhreacha le gach iontráil DIL aon uair ba ghá leis.</li>
<li>Nuair a bhí litriú malartach sa Nua-Ghaeilge níos gaire don litriú in DIL,
roghnaigh de&nbsp;Bhaldraithe an litriú malartach i gcónaí (luann sé <i>geafta : gepta</i>
sa Réamhrá).  Ach, toisc nach féidir na focail seo a nascadh ar teanglann.ie i gcónaí, chuir mé
ceannfhocal FGB in áit aon litriú malartach san <i>Innéacs</i>.</li>
<li>Baineadh úsáid as giorrúcháin go minic san <i>Innéacs</i>
(m.sh. <i>ciamhair, -e : ciabair, ciamair, -e</i>). Leathnaigh mé
na giorrúcháin go léir, rud a bhí measartha casta mar gheall ar chásanna 
le níos mó ná iarmhír shimplí (e.g. <i>crístamail, -mlacht</i>, srl.).</li>
<li>Is é an aimsir láithreach a úsáideann an <i>tInnéacs</i> i gcás briathra,
(m.sh. <i>diomlaíonn</i>); chuir mé an modh ordaitheach uatha ina áit sin
(m.sh. <i>diomail</i>) chun nascanna a chruthú, toisc gurb é sin an ceannfhocal
a úsáideann FGB do bhriathra.</li>
<li>D'fhág de&nbsp;Bhaldraithe síntí fada ar lár d'aon turas ar ghutaí ar nós
<i>ae, oe, eo, ua, ia</i>; chuir mé na síntí fada ar ais nuair a bhí siad 
ag teastáil chun nasc a dhéanamh le ceannfhocal in eDIL.</li>
<li>Faraor bhí orm na céadta fadhbanna litrithe san <i>Innéacs</i> a cheartú,
an chuid is mó acu ar thaobh DIL, toisc nárbh ionann iad agus na litrithe
sa leagan priontáilte nó in eDIL féin
(m.sh. deithnesech → deithnesach, eterchert → etercert,
meanmnaigid → menmnaigid, sligén → slicén,
srl.; tá an liosta ar fad agam má tá suim ag éinne ann).</li>
<li>Nuair nach bhfuil an focal nasctha ina cheannfhocal in DIL, 
soláthraíonn an <i>tInnéacs</i> an leathanach agus uimhir na líne ar a bhfuil sé
(m.sh. <i>ceannliath : cenn 127.43</i>).
Sa leagan is déanaí de eDIL, ní féidir hipearnasc a dhéanamh le
fo-iontrálacha den sórt sin; dá bharr seo tugaim nasc leis an gceannfhocal
agus caithfidh tú cuardach a dhéanamh ón bpointe sin.</li>
</ul>

<p>
Tá mé an-bhuíoch de Chaoimhín Ó Donnaíle ó Sabhal Mòr Ostaig a thug
an-spreagadh agus comhairle dom nuair a bhí mé ag obair ar an tionscadal seo.
</p>