diff --git a/AGENTS.md b/AGENTS.md index 615f25343..7fba09031 100644 --- a/AGENTS.md +++ b/AGENTS.md @@ -12,7 +12,7 @@ To niezależna polska adaptacja HowToLiveBetter: „Jak żyć lepiej. Praktyczny - Kanoniczną polską treścią są rozdziały w book/pl/. Czytnik czyta te pliki Markdown. Jedyny rejestr CHAPTERS w reader.mjs zawiera identyfikatory i ścieżki plików, nie kopie porad ani ich weryfikacji. Nie kopiuj porad do HTML, JavaScript ani osobnej bazy. - Rozdział 15 wycofano 2026-11-01 po błędach przypisania przepisów. Ponowna ocena 2026-11-02 opracowała 18 węższych wersji na podstawie właściwych artykułów urzędowych dokumentów i oficjalnych wyjaśnień; zakres lektury oraz ograniczenia pozostają przy każdej poradzie. Nie przywracaj dawnego tekstu ze skryptów lub historii. Status verified nie oznacza recenzji prawnika, analizy konkretnej umowy ani potwierdzenia prawa przez testy formatu. - Chińskie book/*.md, docs/, selfcheck.html, skills/ i historyczne narzędzia są materiałem upstream, nie ukończonym polskim wydaniem. Nie stosuj odziedziczonego chińskiego skilla do polskich porad. -- Uzgodniony zakres tej gałęzi obejmuje rozdziały 01, 02, 03, 04, 05, 06, 07, 08, 09, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21 i 23. Właściciel potwierdził 2026-11-05 kontynuację rozdziałów 21–23 w osobnych PR; ta gałąź obejmuje rozdziały 21 i 23. Zgoda obejmuje gotowe pozycje w CHAPTERS, nie merge ani uruchomienie Pages. Pozycja 23.20 pozostaje poza poradami; nie zastępuj brakującej polskiej procedury samym wpisem ZRK. Nie utożsamiaj zaświadczenia kursu z kwalifikacją ani danych grupowych z osobistą gwarancją dochodu lub przeżycia. Rozdział 20 jest częścią zleconej kontynuacji osobnymi PR; uwzględnia scalone PR #27, #28, #34 i #35. Zgoda obejmuje gotowe porady w CHAPTERS, nie merge ani Pages. Operator zezwolił 2026-11-02 na zapisywanie konkretnych braków weryfikacji i decyzji jako issues w tym repozytorium; najpierw sprawdź duplikaty, nie dubluj review otwartego PR. Samo utworzenie lub zamknięcie issue nie nadaje verified i nie zastępuje sprawdzenia źródeł. Przepisy, osądy autora i dane obserwacyjne należy rozdzielać; nie sumować czasu z pieniędzmi ani narzucać decyzji o dziecku. Rozdział 17 należy do tej samej zleconej serii, w osobnym PR; pozycje bez wystarczającej weryfikacji pozostają poza poradami. Rozdział 16 jest częścią zleconej kontynuacji dziesięciu kolejnych PR, po jednym rozdziale w każdym; zgoda obejmuje dodanie gotowych porad do CHAPTERS, nie uruchomienie Pages. Właściciel zgodził się 2026-10-31 na opracowanie rozdziału 01 w osobnym PR (#12), a po jego scaleniu polecił kontynuację kolejnymi rozdziałami osobnymi PR: rozdział 02 (#13), rozdział 05 (#14), rozdział 06 (#15), rozdział 07 (#16), rozdział 08 (#17) i rozdział 09 (kolejny PR #18) i rozdział 10 (kolejny PR #19) i rozdział 11 (kolejny PR #20) i rozdział 12 (kolejny PR #21) i rozdział 13 (kolejny PR #22) i rozdział 15 (kolejny PR #23), każdy z dodaniem gotowych porad do CHAPTERS. Operator przyznał 2026-11-01 wyjątki merge dla PR #16–#20 (każdy na dokładnym zielonym w exact-HEAD CI SHA, zwykły squash --match-head-commit, bez --admin/bypassu/zmiany ochrony/auto-merge i bez dispatchu Pages); zgoda na tę pracę nadal nie obejmuje wdrożenia strony. Nie dodawaj innych rozdziałów bez uzgodnienia. Zachowaj pochodzenie i jawne powody zmian w istniejącej treści. +- Uzgodniony zakres tej gałęzi obejmuje rozdziały 01, 02, 03, 04, 05, 06, 07, 08, 09, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22 i 23. Właściciel potwierdził 2026-11-05 kontynuację rozdziałów 21–23 w osobnych PR; ta gałąź obejmuje rozdziały 21, 22 i 23. Zgoda obejmuje gotowe pozycje w CHAPTERS, nie merge ani uruchomienie Pages. Pozycja 23.20 pozostaje poza poradami; nie zastępuj brakującej polskiej procedury samym wpisem ZRK. Nie utożsamiaj zaświadczenia kursu z kwalifikacją ani danych grupowych z osobistą gwarancją dochodu lub przeżycia. Nie zamieniaj OR ani HR na indywidualną gwarancję i nie rozszerzaj pojedynczego badania na wszystkie terapie. Rozdział 20 jest częścią zleconej kontynuacji osobnymi PR; uwzględnia scalone PR #27, #28, #34 i #35. Zgoda obejmuje gotowe porady w CHAPTERS, nie merge ani Pages. Operator zezwolił 2026-11-02 na zapisywanie konkretnych braków weryfikacji i decyzji jako issues w tym repozytorium; najpierw sprawdź duplikaty, nie dubluj review otwartego PR. Samo utworzenie lub zamknięcie issue nie nadaje verified i nie zastępuje sprawdzenia źródeł. Przepisy, osądy autora i dane obserwacyjne należy rozdzielać; nie sumować czasu z pieniędzmi ani narzucać decyzji o dziecku. Rozdział 17 należy do tej samej zleconej serii, w osobnym PR; pozycje bez wystarczającej weryfikacji pozostają poza poradami. Rozdział 16 jest częścią zleconej kontynuacji dziesięciu kolejnych PR, po jednym rozdziale w każdym; zgoda obejmuje dodanie gotowych porad do CHAPTERS, nie uruchomienie Pages. Właściciel zgodził się 2026-10-31 na opracowanie rozdziału 01 w osobnym PR (#12), a po jego scaleniu polecił kontynuację kolejnymi rozdziałami osobnymi PR: rozdział 02 (#13), rozdział 05 (#14), rozdział 06 (#15), rozdział 07 (#16), rozdział 08 (#17) i rozdział 09 (kolejny PR #18) i rozdział 10 (kolejny PR #19) i rozdział 11 (kolejny PR #20) i rozdział 12 (kolejny PR #21) i rozdział 13 (kolejny PR #22) i rozdział 15 (kolejny PR #23), każdy z dodaniem gotowych porad do CHAPTERS. Operator przyznał 2026-11-01 wyjątki merge dla PR #16–#20 (każdy na dokładnym zielonym w exact-HEAD CI SHA, zwykły squash --match-head-commit, bez --admin/bypassu/zmiany ochrony/auto-merge i bez dispatchu Pages); zgoda na tę pracę nadal nie obejmuje wdrożenia strony. Nie dodawaj innych rozdziałów bez uzgodnienia. Zachowaj pochodzenie i jawne powody zmian w istniejącej treści. - Stan przeglądu opublikowanych porad (wznowionego 2026-10-30, przebieg run7 zakończony), decyzje właściciela i kroki są w audit/README.md oraz audit/FINDINGS.md. Nowe przebiegi przeglądu i zmiany tekstu rozpoczynaj tylko na polecenie właściciela. ## Redakcja i dowody diff --git a/README.md b/README.md index 57701661f..60828e49b 100644 --- a/README.md +++ b/README.md @@ -4,7 +4,7 @@ Niezależna polska adaptacja [HowToLiveBetter — 高性价比人生指南](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter), autorstwa eternity4719. Wybieramy praktyczne zalecenia, sprawdzamy źródła i opisujemy ich ograniczenia. To nie jest oficjalne wydanie autora ani automatyczne tłumaczenie. -**Stan treści: 509 opracowanych polskich porad z dwudziestu dwóch rozdziałów.** Źródła sprawdzono w opisanym przy poradach zakresie; nie oznacza to zatwierdzenia przez lekarza lub prawnika. Nie przetłumaczono całej książki ani wszystkich pozycji tych rozdziałów. +**Stan treści: 521 opracowanych polskich porad z dwudziestu trzech rozdziałów.** Źródła sprawdzono w opisanym przy poradach zakresie; nie oznacza to zatwierdzenia przez lekarza lub prawnika. Nie przetłumaczono całej książki ani wszystkich pozycji tych rozdziałów. | Rozdział | Ocenione pozycje źródłowe | W czytniku (verified) | Pozostałe | | --- | --- | --- | --- | @@ -29,16 +29,17 @@ Niezależna polska adaptacja [HowToLiveBetter — 高性价比人生指南](http | [19. Praca, rozwiązanie umowy i wypadki](book/pl/19-praca-rozwiazanie-umowy-i-wypadki.md) | 24 | 23 | 1 needs_verification | | [20. Opieka nad noworodkiem i niemowlęciem](book/pl/20-opieka-nad-noworodkiem-i-niemowleciem.md) | 17 | 16 | 1 needs_verification | | [21. Podróż za granicę i bezpieczeństwo](book/pl/21-podroz-za-granice-i-bezpieczenstwo.md) | 13 | 12 | 1 needs_localization | +| [22. Odpoczynek, rozrywka i bezpieczeństwo](book/pl/22-odpoczynek-rozrywka-i-bezpieczenstwo.md) | 12 | 12 | — | | [23. Edukacja, kwalifikacje i uczenie się](book/pl/23-edukacja-kwalifikacje-i-uczenie-sie.md) | 25 | 24 | 1 needs_localization | -| Razem | 587 | 509 | 70 rekordów oczekujących i 8 wcześniejszych wyłączeń | +| Razem | 599 | 521 | 70 rekordów oczekujących i 8 wcześniejszych wyłączeń | -Rozdział 23 dodaje 24 zawężone pozycje o edukacji, kwalifikacjach i uczeniu się. Rozdziela prawo i zalecenia organizacyjne od syntez badań; nie obiecuje podwyżki za kurs ani dłuższego życia za rok szkoły. Wyjaśnia różnicę między ukończeniem kursu i kwalifikacją, ujawnia rozbieżność PIP/KP oraz ograniczoną lekturę abstraktów autorów. Przeglądy bez wspólnej wielkości efektu mają B. Pozycja 23.20 o polskim odpowiedniku obcego systemu tytułów pozostaje poza czytnikiem. Rozdział 21 dodaje 12 zawężonych porad organizacyjnych opartych na polskich i unijnych wyjaśnieniach: ostrzeżenia MSZ, kontakty i granice pomocy konsularnej, ubezpieczenie, oferty pracy, gotówka, dokumenty, prowadzenie pojazdu, zaproszenie cudzoziemca, plan kontaktu, leki i żywność. Nie obiecuje ochrony, refundacji lub legalności wyjazdu. Pozycja 21.9 o pośrednikach pozostaje needs_localization poza czytnikiem. Nie przeniesiono chińskich instytucji, sankcji, kwot i telefonów. Rozdział 20 dodaje 16 zawężonych porad o bezpieczeństwie i opiece nad niemowlęciem: sen, dokumentacja profilaktyki, karmienie, sygnały alarmowe, przeciążenie opiekuna i wyposażenie. Odróżnia opis zaleceń od wyników pojedynczego badania LEAP; nie podaje domowych prób prowokacji ani schematu leczenia. Przygotowanie mleka w proszku pozostaje poza poradami do rozstrzygnięcia w issue #36. Rozdział 19 dodaje 23 zawężone porady o pracy, zakończeniu zatrudnienia, BHP i dokumentacji wypadku. To opis polskich przepisów i procedur, nie gwarancja świadczenia lub wygranej. Pozycja 19.18 o podatku pozostaje poza czytnikiem do dalszej weryfikacji w issue #32. Nie przeniesiono zagranicznych mnożników wypłat ani ryzyk zdrowotnych z nieodczytanych badań. Rozdział 18 dodaje 7 zawężonych pozycji: polskie świadczenia i prawa pracownicze, trzy jawne osądy redakcyjne o czasie, budżecie i dobrowolności decyzji oraz dane obserwacyjne dotyczące płodności. Nie daje indywidualnej prognozy ani rachunku, czy dziecko „się opłaca”. Źródła czytano w opisanym zakresie; status opinii nie oznacza udowodnionej skuteczności. Rozdział 17 dodaje 11 zawężonych porad o wsparciu seniora bez odbierania samodzielności, testamencie, presji sprzedażowej, opiece domowej i całodobowej oraz wybranych potrzebach zdrowotnych. Dwie pozycje pozostają niepublikowane: przyszła reprezentacja prawna i pełna procedura uprawnień pracownika opiekującego się rodzicem. Rozdział 16 dodaje 14 zawężonych porad o życiu z chorobą przewlekłą: ciągłość leczenia, kontrole i dokumentacja, opieka POZ, recepty, podróż z EKUZ, cukrzyca, kamica i dna moczanowa, HBV, POChP oraz ruch po leczeniu raka okrężnicy. Odróżnia wyniki badań od zasad organizacyjnych; nie wyznacza indywidualnych dawek, harmonogramów ani gwarantowanej korzyści zdrowotnej. Oceny zmienione względem oryginału opisano zgodnie z definicjami tego wydania. Rozdział 15 (wynajem i kupno mieszkania) wycofano 2026-11-01 po błędach przypisania przepisów. Ponowna ocena 2026-11-02 przywraca 18 węższych wersji po odczycie wskazanych pełnych artykułów w urzędowych tekstach oraz oficjalnych wyjaśnień MS, KOWR, BGK i KNF. Nie przywraca dawnego tekstu: poprawiono m.in. kaucję, podstawę zmiany wynajmującego, depozyt notarialny, rezerwację i zadatek, wpis roszczenia, reformę wskaźników, nazwę programu BGK i rękojmię. Wszystkie oceny zmieniono z A do C zgodnie z definicją norm prawnych w tym wydaniu. Zakres i braki lektury opisano przy każdej pozycji; nie przeprowadzono recenzji prawnika ani analizy konkretnej transakcji. Zielone testy i CI nie potwierdzają poprawności prawnej. Rozdział 13 (sytuacje nagłe) dodaje 48 zawężonych porad o pierwszych minutach zagrożenia życia, zdrowia i wolności — RKO i AED, udar i zawał, krwotok i oparzenia, zatrucia i pożar, urazy, pomoc ofiarom przemocy; numery tylko z listy (112, 997, 998, 116 123, 116 111); to opis procedur i przepisów, nie poradnik medyczny ani porada prawna dla konkretnej sprawy. Rozdział 12 (przedsiębiorczość i biznes) dodaje 28 zawężonych porad o tym, co przy zakładaniu i prowadzeniu firmy w Polsce może ściągnąć długi, kary albo odpowiedzialność karną — forma działalności i majątek osobisty, poręczenia, franczyza, rejestracja, zezwolenia, żywność i etykiety, podatki i faktury, umowy, zatrudnienie, towary i podróbki, zamykanie firmy, lokal; to opis przepisów i procedur, nie porada prawna, podatkowa ani biznesowa dla konkretnej sprawy. Rozdział 11 (czerwone linie IT) dodaje 21 zawężonych porad o tym, co osobom technicznym w Polsce kończy się paragrafem albo pozwem o pieniądze — cheaty i skrypty automatyzujące, dostęp do cudzych systemów, dane osobowe, zlecenia od środowisk przestępczych, własność kodu i licencje, prywatność aplikacji, usługi AI i ataki sieciowe; to opis przepisów i procedur, nie porada prawna dla konkretnej sprawy. Rozdział 10 (związek i małżeństwo: czy to się opłaca?) dodaje 23 zawężone porady o relacjach i małżeństwie — dane GUS, prawo rodzinne i cywilne (majątek małżeński, umowa majątkowa, długi małżonka, rozwód, alimenty, kontakty z dzieckiem, konkubinat, pełnomocnictwa i testamenty) oraz wnioski z badań nad relacjami; to opis przepisów i badań, nie porada prawna ani życiowa dla konkretnej sprawy. Rozdział 09 (czerwone linie prawa) dodaje 29 zawężonych porad o tym, co w Polsce kończy się mandatem, zatrzymaniem albo wyrokiem — dezinformacja, symbole narodowe, nielegalne treści w sieci, pranie pieniędzy, wyłudzenia kredytów i odszkodowań, broń i drony, hazard, dzikie zwierzęta i rośliny, pobicia, handel organami, prawo autorskie, pożary lasu, oszustwa egzaminacyjne; to opis przepisów, nie porada prawna dla konkretnej sprawy. Rozdział 08 (nie pakuj się w tarapaty) dodaje 46 zawężonych porad o prawie, procedurach i bezpieczeństwie majątku — wypadki, oszustwa, obrona konieczna, przedawnienie, egzekucja, przemoc domowa; to opis przepisów i procedur, nie porada prawna dla konkretnej sprawy. Rozdział 07 (gdy nie ma się pieniędzy) dodaje 23 zawężone porady o świadczeniach i drogach wyjścia w kryzysie — zasiłek dla bezrobotnych, PIP i sąd pracy, NPP, MOPS, NFZ, mieszkanie socjalne, restrukturyzacja długu; to opis procedur, nie porada prawna ani finansowa dla konkretnej sprawy. Rozdział 06 (czarna lista) dodaje 35 zawężonych porad o rzeczach bez udokumentowanego efektu — suplementach, „pakietach badań”, gadżetach i wydatkach „na pokaz”; nie zawiera porad inwestycyjnych, podatkowych ani prawnych dla konkretnych spraw. Rozdział 05 dodaje 35 zawężonych porad o pieniądzach oraz 16 niepublikowanych rekordów; nic tu nie jest poradą inwestycyjną, podatkową, prawną ani ubezpieczeniową. Rozdział 02 dodaje 30 zawężonych porad oraz 17 niepublikowanych rekordów. Dotyczy m.in. palenia, ruchu, żywienia i bezpiecznej drogi do pomocy; nie wyznacza osobistego celu BMI, domowego detoksu ani obietnicy dłuższego życia. Rozdział 01 zawiera 33 zawężone porady oraz 15 niepublikowanych rekordów. Nie przeniesiono automatycznie chińskich progów badań, prawa, cen, schematów lekowych ani numerów pomocowych. Rozdziały 03, 04 i 14 zachowują wcześniejsze decyzje: 33 porady, 16 rekordów oczekujących i osiem wyłączeń rozdziału 04. To ocena redakcyjna pozycji, nie kompletny systematyczny przegląd medyczny. +Rozdział 23 dodaje 24 zawężone pozycje o edukacji, kwalifikacjach i uczeniu się. Rozdziela prawo i zalecenia organizacyjne od syntez badań; nie obiecuje podwyżki za kurs ani dłuższego życia za rok szkoły. Wyjaśnia różnicę między ukończeniem kursu i kwalifikacją, ujawnia rozbieżność PIP/KP oraz ograniczoną lekturę abstraktów autorów. Przeglądy bez wspólnej wielkości efektu mają B. Pozycja 23.20 o polskim odpowiedniku obcego systemu tytułów pozostaje poza czytnikiem. Rozdział 22 dodaje 12 zawężonych pozycji o bezpieczeństwie rozrywki i odpoczynku. Rozdziela polskie wskazówki operacyjne, pojedyncze badania kliniczne i syntezy obserwacyjne. Nie wywodzi gwarancji przeżycia z OR lub HR, nie zaleca zastępowania leczenia ani zwiększania wysiłku mimo przeciwwskazań. Zakres lektury i braki dodatków pozostają przy pozycjach; uwzględniono korektę badania ruchu i depresji. Rozdział 21 dodaje 12 zawężonych porad organizacyjnych opartych na polskich i unijnych wyjaśnieniach: ostrzeżenia MSZ, kontakty i granice pomocy konsularnej, ubezpieczenie, oferty pracy, gotówka, dokumenty, prowadzenie pojazdu, zaproszenie cudzoziemca, plan kontaktu, leki i żywność. Nie obiecuje ochrony, refundacji lub legalności wyjazdu. Pozycja 21.9 o pośrednikach pozostaje needs_localization poza czytnikiem. Nie przeniesiono chińskich instytucji, sankcji, kwot i telefonów. Rozdział 20 dodaje 16 zawężonych porad o bezpieczeństwie i opiece nad niemowlęciem: sen, dokumentacja profilaktyki, karmienie, sygnały alarmowe, przeciążenie opiekuna i wyposażenie. Odróżnia opis zaleceń od wyników pojedynczego badania LEAP; nie podaje domowych prób prowokacji ani schematu leczenia. Przygotowanie mleka w proszku pozostaje poza poradami do rozstrzygnięcia w issue #36. Rozdział 19 dodaje 23 zawężone porady o pracy, zakończeniu zatrudnienia, BHP i dokumentacji wypadku. To opis polskich przepisów i procedur, nie gwarancja świadczenia lub wygranej. Pozycja 19.18 o podatku pozostaje poza czytnikiem do dalszej weryfikacji w issue #32. Nie przeniesiono zagranicznych mnożników wypłat ani ryzyk zdrowotnych z nieodczytanych badań. Rozdział 18 dodaje 7 zawężonych pozycji: polskie świadczenia i prawa pracownicze, trzy jawne osądy redakcyjne o czasie, budżecie i dobrowolności decyzji oraz dane obserwacyjne dotyczące płodności. Nie daje indywidualnej prognozy ani rachunku, czy dziecko „się opłaca”. Źródła czytano w opisanym zakresie; status opinii nie oznacza udowodnionej skuteczności. Rozdział 17 dodaje 11 zawężonych porad o wsparciu seniora bez odbierania samodzielności, testamencie, presji sprzedażowej, opiece domowej i całodobowej oraz wybranych potrzebach zdrowotnych. Dwie pozycje pozostają niepublikowane: przyszła reprezentacja prawna i pełna procedura uprawnień pracownika opiekującego się rodzicem. Rozdział 16 dodaje 14 zawężonych porad o życiu z chorobą przewlekłą: ciągłość leczenia, kontrole i dokumentacja, opieka POZ, recepty, podróż z EKUZ, cukrzyca, kamica i dna moczanowa, HBV, POChP oraz ruch po leczeniu raka okrężnicy. Odróżnia wyniki badań od zasad organizacyjnych; nie wyznacza indywidualnych dawek, harmonogramów ani gwarantowanej korzyści zdrowotnej. Oceny zmienione względem oryginału opisano zgodnie z definicjami tego wydania. Rozdział 15 (wynajem i kupno mieszkania) wycofano 2026-11-01 po błędach przypisania przepisów. Ponowna ocena 2026-11-02 przywraca 18 węższych wersji po odczycie wskazanych pełnych artykułów w urzędowych tekstach oraz oficjalnych wyjaśnień MS, KOWR, BGK i KNF. Nie przywraca dawnego tekstu: poprawiono m.in. kaucję, podstawę zmiany wynajmującego, depozyt notarialny, rezerwację i zadatek, wpis roszczenia, reformę wskaźników, nazwę programu BGK i rękojmię. Wszystkie oceny zmieniono z A do C zgodnie z definicją norm prawnych w tym wydaniu. Zakres i braki lektury opisano przy każdej pozycji; nie przeprowadzono recenzji prawnika ani analizy konkretnej transakcji. Zielone testy i CI nie potwierdzają poprawności prawnej. Rozdział 13 (sytuacje nagłe) dodaje 48 zawężonych porad o pierwszych minutach zagrożenia życia, zdrowia i wolności — RKO i AED, udar i zawał, krwotok i oparzenia, zatrucia i pożar, urazy, pomoc ofiarom przemocy; numery tylko z listy (112, 997, 998, 116 123, 116 111); to opis procedur i przepisów, nie poradnik medyczny ani porada prawna dla konkretnej sprawy. Rozdział 12 (przedsiębiorczość i biznes) dodaje 28 zawężonych porad o tym, co przy zakładaniu i prowadzeniu firmy w Polsce może ściągnąć długi, kary albo odpowiedzialność karną — forma działalności i majątek osobisty, poręczenia, franczyza, rejestracja, zezwolenia, żywność i etykiety, podatki i faktury, umowy, zatrudnienie, towary i podróbki, zamykanie firmy, lokal; to opis przepisów i procedur, nie porada prawna, podatkowa ani biznesowa dla konkretnej sprawy. Rozdział 11 (czerwone linie IT) dodaje 21 zawężonych porad o tym, co osobom technicznym w Polsce kończy się paragrafem albo pozwem o pieniądze — cheaty i skrypty automatyzujące, dostęp do cudzych systemów, dane osobowe, zlecenia od środowisk przestępczych, własność kodu i licencje, prywatność aplikacji, usługi AI i ataki sieciowe; to opis przepisów i procedur, nie porada prawna dla konkretnej sprawy. Rozdział 10 (związek i małżeństwo: czy to się opłaca?) dodaje 23 zawężone porady o relacjach i małżeństwie — dane GUS, prawo rodzinne i cywilne (majątek małżeński, umowa majątkowa, długi małżonka, rozwód, alimenty, kontakty z dzieckiem, konkubinat, pełnomocnictwa i testamenty) oraz wnioski z badań nad relacjami; to opis przepisów i badań, nie porada prawna ani życiowa dla konkretnej sprawy. Rozdział 09 (czerwone linie prawa) dodaje 29 zawężonych porad o tym, co w Polsce kończy się mandatem, zatrzymaniem albo wyrokiem — dezinformacja, symbole narodowe, nielegalne treści w sieci, pranie pieniędzy, wyłudzenia kredytów i odszkodowań, broń i drony, hazard, dzikie zwierzęta i rośliny, pobicia, handel organami, prawo autorskie, pożary lasu, oszustwa egzaminacyjne; to opis przepisów, nie porada prawna dla konkretnej sprawy. Rozdział 08 (nie pakuj się w tarapaty) dodaje 46 zawężonych porad o prawie, procedurach i bezpieczeństwie majątku — wypadki, oszustwa, obrona konieczna, przedawnienie, egzekucja, przemoc domowa; to opis przepisów i procedur, nie porada prawna dla konkretnej sprawy. Rozdział 07 (gdy nie ma się pieniędzy) dodaje 23 zawężone porady o świadczeniach i drogach wyjścia w kryzysie — zasiłek dla bezrobotnych, PIP i sąd pracy, NPP, MOPS, NFZ, mieszkanie socjalne, restrukturyzacja długu; to opis procedur, nie porada prawna ani finansowa dla konkretnej sprawy. Rozdział 06 (czarna lista) dodaje 35 zawężonych porad o rzeczach bez udokumentowanego efektu — suplementach, „pakietach badań”, gadżetach i wydatkach „na pokaz”; nie zawiera porad inwestycyjnych, podatkowych ani prawnych dla konkretnych spraw. Rozdział 05 dodaje 35 zawężonych porad o pieniądzach oraz 16 niepublikowanych rekordów; nic tu nie jest poradą inwestycyjną, podatkową, prawną ani ubezpieczeniową. Rozdział 02 dodaje 30 zawężonych porad oraz 17 niepublikowanych rekordów. Dotyczy m.in. palenia, ruchu, żywienia i bezpiecznej drogi do pomocy; nie wyznacza osobistego celu BMI, domowego detoksu ani obietnicy dłuższego życia. Rozdział 01 zawiera 33 zawężone porady oraz 15 niepublikowanych rekordów. Nie przeniesiono automatycznie chińskich progów badań, prawa, cen, schematów lekowych ani numerów pomocowych. Rozdziały 03, 04 i 14 zachowują wcześniejsze decyzje: 33 porady, 16 rekordów oczekujących i osiem wyłączeń rozdziału 04. To ocena redakcyjna pozycji, nie kompletny systematyczny przegląd medyczny. - [Uruchom lokalny czytnik](index.html) według instrukcji poniżej. - [Zgłoś błąd lub potrzebę doprecyzowania](https://github.com/mikomiel/HowToLiveBetter-PL/issues). - [Przeczytaj zasady redakcyjne](AGENTS.md). -Podstawa adaptacji: commit upstream [e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/tree/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a). Rozdziały 03 i 14 oceniono początkowo 2026-10-28, rozdziały 01, 02 i 05 — 2026-10-31, a rozdziały 06, 07, 08, 09, 10, 11, 12, 13, 15 i 16 — 2026-11-01. Rozdziały 17, 18 i 19 oceniono 2026-11-02, rozdział 20 — 2026-11-03, a rozdziały 21 i 23 — 2026-11-05. Daty późniejszych korekt i zakresy sprawdzenia pozostają przy poszczególnych poradach. Historyczny run7 nie obejmuje rozdziałów 01, 02, 05, 06, 07, 08, 09, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21 i 23. +Podstawa adaptacji: commit upstream [e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/tree/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a). Rozdziały 03 i 14 oceniono początkowo 2026-10-28, rozdziały 01, 02 i 05 — 2026-10-31, a rozdziały 06, 07, 08, 09, 10, 11, 12, 13, 15 i 16 — 2026-11-01. Rozdziały 17, 18 i 19 oceniono 2026-11-02, rozdział 20 — 2026-11-03, a rozdziały 21, 22 i 23 — 2026-11-05. Daty późniejszych korekt i zakresy sprawdzenia pozostają przy poszczególnych poradach. Historyczny run7 nie obejmuje rozdziałów 01, 02, 05, 06, 07, 08, 09, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22 i 23. **Korekta 2026-11-03:** [porada 11.12 o zakazie konkurencji](book/pl/11-czerwone-linie-it.md#porada-11-12) usuwa niepotwierdzony ogólny limit czasu i instrukcję rozwiązania całej umowy przy braku wpłat. Opis ogranicza się do odczytanych przepisów; źródło, zmiana oceny na C i granice weryfikacji są przy poradzie. To nie jest ponowne poświadczenie pozostałych pozycji rozdziału. Szczegóły zgłoszenia: [issue #33](https://github.com/mikomiel/HowToLiveBetter-PL/issues/33). diff --git a/book/README.md b/book/README.md index 3a18173df..b7a465137 100644 --- a/book/README.md +++ b/book/README.md @@ -25,6 +25,7 @@ Polskie rozdziały i ich rekordy redakcyjne: - [19. Praca, rozwiązanie umowy i wypadki](pl/19-praca-rozwiazanie-umowy-i-wypadki.md) - [20. Opieka nad noworodkiem i niemowlęciem](pl/20-opieka-nad-noworodkiem-i-niemowleciem.md) - [21. Podróż za granicę i bezpieczeństwo](pl/21-podroz-za-granice-i-bezpieczenstwo.md) +- [22. Odpoczynek, rozrywka i bezpieczeństwo](pl/22-odpoczynek-rozrywka-i-bezpieczenstwo.md) - [23. Edukacja, kwalifikacje i uczenie się](pl/23-edukacja-kwalifikacje-i-uczenie-sie.md) Czytnik pobiera pliki wskazane w rejestrze CHAPTERS w reader.mjs. Pokazuje tylko verified. Powody wyłączenia i wymagane źródła pozostają przy treści. [README wydania](../README.md) opisuje aktualne liczby, metodę i licencje. diff --git a/book/pl/22-odpoczynek-rozrywka-i-bezpieczenstwo.md b/book/pl/22-odpoczynek-rozrywka-i-bezpieczenstwo.md new file mode 100644 index 000000000..fa86157a5 --- /dev/null +++ b/book/pl/22-odpoczynek-rozrywka-i-bezpieczenstwo.md @@ -0,0 +1,189 @@ +[← Polskie rozdziały](../README.md) + +# 22. Odpoczynek, rozrywka i bezpieczeństwo + +Niezależna polska adaptacja rozdziału 22 HowToLiveBetter autorstwa eternity4719, na podstawie commita [e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/tree/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a). Tekst adaptacji: [CC BY 4.0](../../LICENSE). Zachowano numery i pochodzenie, zmieniono język, zalecenia, zakresy i część ocen. To nie jest oficjalne wydanie autora. + +To materiał ogólny, nie diagnoza, dobór leczenia, ekspertyza budowlana ani analiza indywidualnej sprawy. To nie porada prawna; AI nie jest adwokatem ani radcą prawnym i nie jest lekarzem. Nie uzyskano niezależnego zatwierdzenia specjalisty. W pilnym zagrożeniu szukaj pomocy, nie odpowiedzi w repozytorium. + +Oceniono wszystkie 12 pozycji; mają status verified wyłącznie w opisanych, węższych zakresach. Zalecenia operacyjne i osąd redakcyjny oznaczono C, badania pojedyncze lub opisowe B, a syntezy A. To kategorie tego wydania, nie system GRADE ani gwarancja wysokiej pewności. Nie sumujemy pieniędzy, czasu, poprawy samopoczucia i szans przeżycia w jeden wynik. Dane obserwacyjne nie stają się dowodem przyczynowym, a porad organizacyjnych nie wyceniono w latach życia. + + + +### 1. Przed zabawą sprawdź, którędy można bezpiecznie wyjść +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: bez wydatku. Czas: krótka orientacja w lokalu. Wysiłek: gotowość do rezygnacji, także gdy znajomi chcą zostać. +- W praktyce: W klubie, sali zabaw czy escape roomie rozejrzyj się za oznaczeniem drogi wyjścia. Zapytaj obsługę o ewakuację. Jeśli droga jest zastawiona albo nie wiadomo, jak natychmiast opuścić pomieszczenie w niebezpieczeństwie, wybierz inne miejsce. Nie blokuj przejść własnymi rzeczami. +- Korzyść i dowody: Polski komunikat MSWiA o kontrolach z 2019 r. wymienia drzwi uniemożliwiające natychmiastowe otwarcie, niewłaściwe drogi ewakuacyjne i brak oznakowania jako stwierdzone nieprawidłowości. To podstawa ostrożności, nie badanie skuteczności samodzielnego przeglądu lokalu. +- Ocena dowodów: C — odczytane zalecenia operacyjne i osąd redakcyjny, nie eksperymentalnie zmierzony efekt. +- Ocena redakcyjna: Rozsądne kryterium wyboru miejsca bez dodatkowego zakupu; nie wyceniono redukcji ryzyka ani korzyści zdrowotnej. +- Ograniczenia: Historyczna kontrola nie opisuje dzisiejszego stanu wszystkich lokali. Gość nie potwierdzi zgodności budynku z przepisami ani działania instalacji samym spojrzeniem. W razie pożaru lub innego bezpośredniego zagrożenia opuść strefę niebezpieczeństwa i wezwij pomoc pod 112; nie prowadź własnych testów instalacji. +- Źródła: [MSWiA, komunikat o kontrolach escape roomów (2019)](https://www.gov.pl/web/mswia/strazacy-skontrolowali-juz-ponad-pol-tysiaca-escape-roomow) +- Oryginał: [22.1](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L7-L15) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano komunikat MSWiA, w tym pełny akapit o rodzajach nieprawidłowości ewakuacyjnych. Nie przeprowadzono analizy aktualnego prawa budowlanego ani oceny konkretnego obiektu. +- Zmiany w adaptacji: Oryginalne A zastąpiono C. Chińskie obowiązki i tryb zgłaszania zastąpiono polskim źródłem i ostrożną wskazówką operacyjną. Nie uznano każdego lokalu w piwnicy ani z jednym widocznym wyjściem za automatycznie nielegalny. + + + +### 2. Przed zamówieniem sprawdź cenę i dodatkowe opłaty +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: bez dodatkowego wydatku. Czas: przeczytanie cennika i wyjaśnienie dopłat. Wysiłek: zadanie pytania przed zamówieniem. +- W praktyce: Sprawdź cenę wybranej usługi lub napoju, ilość, opłatę za wejście, rezerwację i ewentualny serwis. Niejasną pozycję wyjaśnij przed zamówieniem; możesz zachować cennik i potwierdzenie ustaleń. Spór o rachunek zgłaszaj przedsiębiorcy, a w razie potrzeby skorzystaj z miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów. +- Korzyść i dowody: UOKiK wskazuje, że informacje o dodatkowych opłatach w gastronomii powinny być jasne i podane przed zamówieniem, a usługa ma odpowiadać zamówieniu. Spisanie ustaleń to pomoc organizacyjna; nie ustalono, o ile zmniejsza liczbę sporów. +- Ocena dowodów: C — odczytane zalecenia operacyjne i osąd redakcyjny, nie eksperymentalnie zmierzony efekt. +- Ocena redakcyjna: Niski koszt sprawdzenia warunków; nie obiecujemy konkretnej oszczędności ani wygranej reklamacji. +- Ograniczenia: Odczytany komunikat dotyczy gastronomii, nie każdego rodzaju imprezy i umowy. Uprawnienia w konkretnej sprawie zależą od faktów. Nie zalecamy automatycznej odmowy zapłaty, zatrzymywania cudzej własności ani eskalowania konfliktu. To informacja ogólna, nie porada prawna. +- Źródła: [UOKiK, Ile i za co? Gastronomia na widelcu](https://uokik.gov.pl/ile-i-za-co-gastronomia-na-widelcu) +- Oryginał: [22.2](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L16-L24) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano fragment komunikatu UOKiK o zgodności z zamówieniem, reklamacji i ujawnianiu dopłat przed zamówieniem oraz wskazanie rzeczników konsumentów. Nie zbadano pełnego zestawu przepisów ani orzecznictwa. +- Zmiany w adaptacji: Oryginalne A zastąpiono C. Usunięto chiński numer skargowy i bezwarunkową instrukcję, aby nie płacić przed sporem. Nie przeniesiono obowiązków z obcej regulacji na wszystkie polskie lokale. + + + +### 3. Nie próbuj nieznanej substancji pod presją towarzystwa +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: bez wydatku. Czas: przerwanie sytuacji i zapewnienie bezpiecznego powrotu. Wysiłek: odmowa mimo presji. +- W praktyce: Nie przyjmuj nieznanego proszku, tabletki ani płynu do inhalacji tylko dlatego, że ktoś zapewnia o bezpieczeństwie. Jeśli czujesz presję, odejdź do bezpiecznego miejsca i poproś zaufaną osobę o pomoc. Gdy ktoś traci przytomność lub ma trudności z oddychaniem, wezwij pomoc pod 112; nie zostawiaj tej osoby samej po to, by uniknąć kłopotów. +- Korzyść i dowody: Sanepid opisuje nieprzewidywalne działanie substancji o nieznanym składzie oraz możliwe ciężkie zaburzenia świadomości i oddychania. Zalecenie odmowy nie opiera się na pomiarze skuteczności takiej rozmowy ani na założeniu, że wygląd pozwala rozpoznać skład. +- Ocena dowodów: C — odczytane zalecenia operacyjne i osąd redakcyjny, nie eksperymentalnie zmierzony efekt. +- Ocena redakcyjna: Pierwszeństwo ma zdrowie i możliwość bezpiecznego wycofania się, nie udowodnienie czegoś towarzystwu. +- Ograniczenia: Materiał sanitarny nie pozwala rozpoznać substancji ani określić bezpiecznej dawki. Nie wyciągamy z samego przebywania w lokalu wniosku o winie lub odpowiedzialności karnej. Postępowanie przy braku prawidłowego oddechu: patrz [porada 13.1](13-sytuacje-nagle.md#porada-13-1). +- Źródła: [PSSE w Łęcznej, UWAGA DOPALACZE — opis zagrożeń zdrowotnych](https://www.gov.pl/web/psse-leczna/uwaga-dopalacze) +- Oryginał: [22.3](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L25-L33) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano fragment komunikatu PSSE obejmujący opis postaci substancji, nieprzewidywalności działania i zagrożeń zdrowotnych. Nie wykorzystano jego skrótowej informacji o karach jako aktualnej wykładni prawa; nie analizowano ulotek załączonych do strony. +- Zmiany w adaptacji: Oryginalne A zastąpiono C. Zamiast obcych kar, terminów odosobnienia i przestępstwa udostępnienia miejsca podano odmowę, bezpieczeństwo i wezwanie pomocy. Nie sugerujemy, że zagrożonej osobie należy odmówić ratunku. + + + +### 4. Pilnuj napoju, a po nagłym pogorszeniu samopoczucia szukaj pomocy +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: ewentualny zakup nowego napoju. Czas: niewielki; w razie objawów pierwszeństwo ma pomoc. Wysiłek: przerwanie zabawy i zwrócenie się do zaufanej osoby. +- W praktyce: Nie zostawiaj otwartego napoju bez nadzoru i nie pij go, jeśli nie masz pewności, co się z nim działo. Nie sprawdzaj podejrzanego produktu przez spróbowanie. Przy nagłych nietypowych objawach zwróć się do zaufanej osoby lub obsługi; nie odchodź z nieznajomą osobą w ustronne miejsce. Utrata przytomności lub zaburzenia oddychania wymagają pilnej pomocy pod 112. +- Korzyść i dowody: Policja zaleca nadzorowanie napoju i szukanie pomocy po nietypowych objawach; substancja może nie mieć postaci tabletki. Są to wskazówki zapobiegawcze, a nie dowód, że nadzór nad szklanką wyklucza przemoc lub zatrucie. +- Ocena dowodów: C — odczytane zalecenia operacyjne i osąd redakcyjny, nie eksperymentalnie zmierzony efekt. +- Ocena redakcyjna: Warto ułatwić sobie uzyskanie pomocy bez obwiniania poszkodowanej osoby. Za przemoc odpowiada sprawca, nie osoba, której dodano coś do napoju. +- Ograniczenia: Objawy nie ustalają, co przyjęto ani czy doszło do przestępstwa. Nie należy czekać na samodzielne potwierdzenie substancji, gdy stan jest ciężki. Kontakt z policją i zabezpieczenie dowodów nie zastępują potrzebnej pomocy medycznej. +- Źródła: [Policja Warmińsko-Mazurska, informacja o substancjach dodawanych do napojów](https://warminsko-mazurska.policja.gov.pl/ol/o-nas/struktura/wydzial-prewencji/profilaktyka/narkomani/92,Pigulka-gwaltu.html) +- Oryginał: [22.4](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L34-L42) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano pełną listę wskazówek policyjnego materiału, opis objawów oraz fragmenty o pomocy i zgłoszeniu podejrzenia przestępstwa. Nie oceniano skuteczności testów napojów ani protokołów diagnostycznych. +- Zmiany w adaptacji: Oryginalne A zastąpiono C. Usunięto obce katalogi substancji, kary i terminy przymusowych procedur. Nie przeniesiono lokalnych danych o nieletnich ani twierdzenia o częstości napadów. Zalecenie nie zależy od płci ani winy osoby pokrzywdzonej. + + + +### 5. W escape roomie ustal, jak przerwać grę bez rozwiązywania zagadek +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: ewentualna rezygnacja lub wybór innej oferty. Czas: pytanie przed rezerwacją i instruktaż. Wysiłek: postawienie bezpieczeństwa przed atmosferą gry. +- W praktyce: Przed zapłatą zapytaj, jak uczestnik może przerwać grę i natychmiast wyjść w sytuacji zagrożenia. Na miejscu wysłuchaj instruktażu i sprawdź, czy rozumiesz drogę wyjścia. Jeśli opuszczenie pomieszczenia zależy od zagadki albo obsługa nie wyjaśnia procedury, zrezygnuj. Nie uruchamiaj alarmów ani urządzeń dla zabawy. +- Korzyść i dowody: MSWiA opisało w polskich kontrolach escape roomów problemy z możliwością natychmiastowego otwarcia drzwi i oznakowaniem ewakuacji. Z tego wyprowadzono redakcyjne kryterium wyboru, a nie listę wszystkich wymagań dla budynku. +- Ocena dowodów: C — odczytane zalecenia operacyjne i osąd redakcyjny, nie eksperymentalnie zmierzony efekt. +- Ocena redakcyjna: Instruktaż i jasna możliwość przerwania gry są ważniejsze niż sam opis atrakcji. Korzyści nie przeliczono na zgony ani pieniądze. +- Ograniczenia: Sama odpowiedź obsługi nie jest certyfikatem. Nie stwierdzamy, że każde położenie w budynku mieszkalnym lub na konkretnej kondygnacji jest w Polsce zakazane. Wymagania dla obiektu trzeba sprawdzać w polskim prawie i u właściwych organów; ten tekst tego nie rozstrzyga. +- Źródła: [MSWiA, komunikat o kontrolach escape roomów (2019)](https://www.gov.pl/web/mswia/strazacy-skontrolowali-juz-ponad-pol-tysiaca-escape-roomow) +- Oryginał: [22.5](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L43-L51) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano komunikat MSWiA, szczególnie pełny akapit o zamykaniu drzwi, drogach i oznakowaniu ewakuacji. Nie przeprowadzono ekspertyzy budowlanej ani analizy aktualnych szczegółowych przepisów dla gier. +- Zmiany w adaptacji: Oryginalne A zastąpiono C. Oryginalny zakaz określonych kondygnacji i budynków oraz obce ograniczenia udziału małoletnich zastąpiono polskim kontekstem i węższym kryterium operacyjnym. Porada 22.1 dotyczy orientacji w każdym lokalu, ta — przerwania gry. + + + +### 6. Przy objawach depresji dobierz ruch do możliwości, zamiast narzucać sobie coraz większy wysiłek +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: spacer nie wymaga karnetu; część form wymaga sprzętu lub pomocy specjalisty. Czas i wysiłek: zależne od stanu i wybranej aktywności, bez jednej dawki dla wszystkich. +- W praktyce: Ruch można uwzględnić w planie radzenia sobie z objawami depresji, dobierając formę do zdrowia i możliwości. Przy nasilonych lub utrzymujących się objawach szukaj profesjonalnej pomocy. Nie odkładaj leczenia ani nie odstawiaj leków dlatego, że spacer ma je rzekomo zastąpić. Nie zwiększaj intensywności wbrew objawom lub przeciwwskazaniom. +- Korzyść i dowody: Metaanaliza sieciowa Noetela i wsp. objęła 218 badań losowych i 14 170 uczestników spełniających kliniczne progi depresji, nie zawsze z diagnozą postawioną przez lekarza. W porównaniach z aktywnymi kontrolami stwierdzono poprawę nasilenia objawów dla kilku form ruchu. Autorzy ocenili pewność wyników dla chodzenia lub biegania jako niską, a dla pozostałych form jako bardzo niską. To nie dowód przewagi ruchu nad każdym leczeniem. +- Ocena dowodów: A — synteza badań; jej projekt i ograniczenia są opisane poniżej, bez gwarancji wysokiej pewności. +- Ocena redakcyjna: Aktywność dobrana do możliwości może być użyteczną częścią planu, ale nie obowiązkiem wykonywania ciężkiego treningu mimo choroby. +- Ograniczenia: Brak zaślepienia i różnice między badaniami ograniczają pewność. Analiza intensywności nie dowodzi, że każda osoba odniesie większą korzyść po zwiększeniu obciążenia. Wyniki dotyczą objawów, nie wydłużenia życia. Ostry kryzys psychiczny wymaga pomocy, nie zadania treningowego. O szukaniu wsparcia przy obniżonym nastroju: [porada 3.18](03-nie-marnuj-energii.md#porada-3-18). +- Źródła: [Noetel i wsp. (2024), przegląd systematyczny i metaanaliza sieciowa](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10870815/); [Korekta metody standaryzacji w pracy Noetela i wsp. (2024)](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11131084/) +- Oryginał: [22.6](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L52-L60) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano abstrakt, kryteria włączenia i opis ryzyka błędu w Methods, części Results o doborze badań, syntezie i pewności oraz dostępny fragment Strengths, limitations, and future directions. Odczytano pełną korektę z maja 2024 r. o standaryzacji efektów. Pobranie głównego tekstu ucięto przy 50 000 znaków; nie przeczytano wszystkich dodatków ani badań pierwotnych. +- Zmiany w adaptacji: Zachowano A jako kategorię syntezy według tego wydania, nie jako wysoką pewność w systemie CINeMA lub GRADE. Usunięto nakaz intensywnego ruchu, mylenie klinicznego progu z każdorazową diagnozą oraz sugerowanie korzyści dla śmiertelności. Korekta dotyczy sposobu standaryzacji i według autorów nie zmienia zasadniczo wyników. + + + +### 7. Przy zaburzeniach lękowych omów ze specjalistą także standaryzowany program MBSR +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: dostępność i odpłatność zależą od realizatora; nie sprawdzono polskich cen ani refundacji. Czas: w badaniu osiem tygodni zajęć i regularna praktyka domowa. Wysiłek: istotne zaangażowanie, nie tylko uruchomienie aplikacji. +- W praktyce: Jeśli lęk utrudnia codzienne życie, szukaj oceny i planu leczenia. Możesz zapytać o standaryzowany program redukcji stresu oparty na uważności, czyli MBSR. Nie zastępuj samodzielnie leków kursem, nie zmieniaj ich dawki i nie uznawaj dowolnej aplikacji do medytacji za badany program. +- Korzyść i dowody: W badaniu z trzech amerykańskich ośrodków 276 dorosłych z określonymi zaburzeniami lękowymi przydzielono losowo do MBSR lub escitalopramu; 208 ukończyło warunki analizy głównej. Po ośmiu tygodniach zmiana klinicznej skali CGI-S spełniła przyjęte kryterium nie mniejszej skuteczności MBSR względem tego leku. Nie jest to dowód równoważności wszystkich terapii ani wszystkich leków. W obu grupach występowały zdarzenia niepożądane; przy MBSR zgłaszano też nasilenie lęku. +- Ocena dowodów: B — pojedyncze badanie lub dane opisowe z ograniczeniami wskazanymi poniżej. +- Ocena redakcyjna: Opcja do omówienia ze specjalistą i dopasowania do preferencji, nie obietnica łatwej i bezpłatnej zamiany leczenia. +- Ograniczenia: Uczestnicy i prowadzący znali przydział, choć oceniający byli zaślepieni. Programy nie miały równego nakładu czasu i uwagi; nabór zakończono wcześniej z powodu pandemii. Wynik główny jest związany z przyjętym marginesem nie mniejszej skuteczności. Wykluczono część poważnych stanów klinicznych. Nie wykazano z tego skuteczności dowolnego kursu internetowego ani bezpieczeństwa dla każdego. +- Źródła: [Hoge i wsp. (2023), MBSR a escitalopram w zaburzeniach lękowych](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9647561/) +- Oryginał: [22.7](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L61-L69) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano części Methods o projekcie, kwalifikacji, interwencjach i planie analizy oraz Results, tabelę 2, Discussion i Limitations głównego tekstu. Nie przeanalizowano pełnych dodatków, protokołu ani wszystkich badań przywołanych przez autorów. +- Zmiany w adaptacji: Zamiast uogólnienia na leki przeciwlękowe rozdzielono konkretny lek, standaryzowany program i wybraną populację. Usunięto dawkowanie leku oraz wniosek, że brak istotnej różnicy sam dowodzi nie mniejszej skuteczności. Oryginalne A zastąpiono B. + + + +### 8. Łagodne oddychanie traktuj jako próbę rozluźnienia, nie leczenie zaburzeń lękowych +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: bez aplikacji i sprzętu. Czas: kilka spokojnych minut, bez przymusu osiągania wyniku. Wysiłek: niewielki, o ile skupianie się na oddechu nie zwiększa dyskomfortu. +- W praktyce: Przy zwykłym napięciu możesz spróbować wygodnie usiąść i oddychać łagodnie, bez forsowania głębokości. NHS opisuje taką prostą praktykę. Przerwij, jeśli czujesz zawroty głowy lub nasilający się niepokój. Nie dodawaj samodzielnie hiperwentylacji ani długiego wstrzymywania oddechu. Nie ćwicz podczas prowadzenia pojazdu ani w wodzie; nagłej duszności nie uznawaj automatycznie za stres. +- Korzyść i dowody: W eksploracyjnym badaniu Balban i wsp. 108 dorosłych przydzielono do medytacji lub trzech protokołów oddechowych na około pięć minut dziennie przez 28 dni. Grupa ćwiczeń z naciskiem na wydech miała większą poprawę dodatnich odczuć niż grupa medytacji. Nie stwierdzono przewagi grup oddechowych w zmianie lęku sytuacyjnego i ujemnych odczuć ani poprawy snu. Łagodna wskazówka NHS nie jest identyczna z protokołem badania. +- Ocena dowodów: B — pojedyncze badanie lub dane opisowe z ograniczeniami wskazanymi poniżej. +- Ocena redakcyjna: Dobrowolna, niskokosztowa próba na codzienne napięcie, bez obietnicy natychmiastowego efektu i bez konkurowania z potrzebnym leczeniem. +- Ograniczenia: Małe grupy, głównie rekrutacja studencka, zdalny pomiar i tylko cztery tygodnie bez dalszej obserwacji. Badanie zarejestrowano retrospektywnie; wykluczono szereg chorób i stanów mogących nasilić ryzyko. Nie ustalono skutecznej dawki dla konkretnej osoby ani leczenia choroby psychicznej. Samopoczucie to nie długość życia. +- Źródła: [Balban i wsp. (2023), badanie ćwiczeń oddechowych](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9873947/); [NHS, łagodne ćwiczenie oddechowe na stres](https://www.nhs.uk/mental-health/self-help/guides-tools-and-activities/breathing-exercises-for-stress/) +- Oryginał: [22.8](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L70-L78) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano Results, Limitations of the study oraz części STAR Methods o uczestnikach, przydziale i protokołach; pełną listę łagodnych wskazówek oddechowych NHS. Pobranie artykułu ucięto przy 50 000 znaków; nie przeanalizowano pełnych dodatków ani danych surowych. +- Zmiany w adaptacji: Nie przeniesiono polecenia maksymalnego napełniania płuc ani protokołów hiperwentylacji i zatrzymywania oddechu. Oddzielono dodatnie odczucia od lęku, ujemnych odczuć i snu. Nie twierdzimy, że łagodna wersja NHS została zbadana w tej samej próbie. + + + +### 9. Podtrzymuj bezpieczne relacje, ale nie licz spotkań jak dawki leku +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: spotkanie nie musi wymagać wydatku. Czas i wysiłek: zależne od potrzeb, dostępności i granic obu stron. +- W praktyce: Jeśli tego potrzebujesz, ustal z życzliwą osobą kontakt w formie, która wam odpowiada: rozmowę, wspólny spacer lub inne spotkanie. Nie utrzymuj relacji przemocowej dla rzekomej korzyści zdrowotnej. Uporczywe osamotnienie lub objawy depresji są powodem do szukania wsparcia, nie do obwiniania się. +- Korzyść i dowody: Metaanaliza 70 prospektywnych badań, obejmujących około 3,4 mln osób, wiązała izolację społeczną, samotność i mieszkanie w pojedynkę z późniejszym zgonem. Skorygowane zbiorcze ilorazy szans wynosiły odpowiednio 1,29, 1,26 i 1,32. Iloraz szans nie jest ilorazem prawdopodobieństw; tych wartości nie tłumaczymy jako indywidualnego wzrostu ryzyka o dany procent. +- Ocena dowodów: A — synteza badań; jej projekt i ograniczenia są opisane poniżej, bez gwarancji wysokiej pewności. +- Ocena redakcyjna: Dbanie o dobre relacje ma sens jako cel życiowy, bez wyliczania liczby spotkań potrzebnych do wydłużenia życia. +- Ograniczenia: Badania obserwacyjne nie dowodzą, że dodanie spotkania zmniejsza umieralność. Stan zdrowia może wpływać i na kontakty, i na przeżycie; korekty statystyczne nie usuwają każdego błędu. Mieszkanie samemu nie oznacza automatycznie samotności, a liczba znajomych nie opisuje bezpieczeństwa relacji. +- Źródła: [Holt-Lunstad i wsp. (2015), metaanaliza izolacji społecznej i umieralności](https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/1745691614568352) +- Oryginał: [22.9](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L79-L87) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano abstrakt, fragmenty Method o doborze badań i uwzględnianiu stanu zdrowia oraz początkowe akapity Discussion o 70 badaniach, związku i braku potwierdzenia przyczynowości. Nie przeanalizowano pełnych tabel, materiałów dodatkowych ani wszystkich badań pierwotnych. +- Zmiany w adaptacji: Zachowano A jako kategorię syntezy obserwacyjnej, nie eksperymentalny dowód interwencji. Skorygowano utożsamienie ilorazu szans z procentem prawdopodobieństwa zgonu. Zalecenie kontaktu jest redakcyjne; nie narzuca wspólnego mieszkania ani obowiązku podtrzymywania szkodliwej relacji. + + + +### 10. Porównując mieszkania, uwzględnij dostępną zieleń bez obietnicy dłuższego życia +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: samo sprawdzenie otoczenia nie wymaga opłaty, ale lokal w danym miejscu może kosztować więcej. Czas: porównanie realnych tras i dostępności. Wysiłek: wyważenie zieleni z budżetem i innymi potrzebami. +- W praktyce: Jeśli już wybierasz miejsce zamieszkania, sprawdź dostęp do terenu zielonego, do którego rzeczywiście możesz dojść i z którego chcesz korzystać. Porównaj to z ceną, dojazdem i pozostałymi potrzebami. Nie przeprowadzaj się ponad budżet na podstawie obietnicy konkretnej korzyści zdrowotnej. +- Korzyść i dowody: Metaanaliza dziewięciu kohort, obejmujących ponad 8,3 mln dorosłych, dotyczyła satelitarnego wskaźnika zieleni NDVI wokół miejsca zamieszkania. Zbiorczy HR zgonu wynosił 0,96 na wzrost NDVI o 0,1 w obszarze do 500 m od domu, przy dużej niejednorodności wyników. HR jest miarą względnego tempa zdarzeń, nie obietnicą czterech punktów procentowych korzyści ani konkretnej liczby dodatkowych lat. +- Ocena dowodów: A — synteza badań; jej projekt i ograniczenia są opisane poniżej, bez gwarancji wysokiej pewności. +- Ocena redakcyjna: Jedno z kryteriów porównania, nie uzasadnienie każdej dopłaty za adres lub zakupu produktu obiecującego długowieczność. +- Ograniczenia: To obserwacja długotrwałej ekspozycji mieszkaniowej, nie badanie liczby wizyt w parku. NDVI nie opisuje wprost jakości i dostępności zieleni. Pozostaje możliwość wpływu dochodu, zanieczyszczeń i innych różnic; autorzy wskazują też ograniczenia pomiaru oraz liniowego założenia. Nie obliczono polskiej indywidualnej prognozy. +- Źródła: [Rojas-Rueda i wsp. (2019), metaanaliza zieleni wokół miejsca zamieszkania](https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196%2819%2930215-3/fulltext) +- Oryginał: [22.10](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L88-L96) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano Methods, fragmenty Results o doborze kohort i zbiorczym HR oraz Discussion o resztkowych czynnikach zakłócających, pomiarze NDVI i ograniczeniach. Nie odczytano pełnego dodatku ani wszystkich tekstów poszczególnych kohort. +- Zmiany w adaptacji: Usunięto zamianę HR na bezwzględne prawdopodobieństwo i obrazowe przeliczenie NDVI na konkretny typ ulicy. Nie wyprowadzono przyczynowego efektu spaceru ani nakazu przeprowadzki. Zachowane A oznacza syntezę obserwacyjną, nie pewność indywidualnej korzyści. + + + +### 11. Po alkoholu zrezygnuj z sauny i gorącej kąpieli +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: brak koniecznego wydatku; możliwa rezygnacja z atrakcji. Czas: przełożenie planu. Wysiłek: odmowa mimo planu grupy. +- W praktyce: Nie łącz picia alkoholu z sauną ani gorącą kąpielą. Gdy ktoś jest nietrzeźwy, pomóż mu bezpiecznie zrezygnować z wejścia; sama obecność towarzysza nie czyni kąpieli bezpieczną. Nie traktuj ogrzewania ciała ani kąpieli jako sposobu na wytrzeźwienie. Przy zaburzeniach świadomości lub oddychania wezwij pomoc; patrz [porada 13.46](13-sytuacje-nagle.md#porada-13-46). +- Korzyść i dowody: Abstrakt fińskiej analizy policyjnych i sekcyjnych opisów zgonów w saunie podaje częsty udział alkoholu wśród osób zmarłych. Nie ma w nim porównania ryzyka wśród wszystkich kąpiących się po alkoholu i bez alkoholu. Japońska Agencja ds. Konsumentów zaleca unikanie kąpieli po alkoholu w materiale o zapobieganiu utonięciom osób starszych. +- Ocena dowodów: B — pojedyncze badanie lub dane opisowe z ograniczeniami wskazanymi poniżej. +- Ocena redakcyjna: Ostrożny wybór bez potrzeby ustalenia, o ile razy rośnie ryzyko. Nie wyliczamy opłacalności z proporcji alkoholu wśród zmarłych. +- Ograniczenia: Seria zgonów nie jest reprezentatywną próbą wszystkich użytkowników sauny i nie ustala przyczynowego efektu alkoholu. Fińskie i japońskie dane nie są polskimi statystykami; japoński materiał dotyczy głównie osób starszych i kąpieli. Nie podajemy bezpiecznej dawki alkoholu ani czasu, po którym można wejść do sauny. +- Źródła: [Kenttämies i Karkola (2008), Death in sauna — abstrakt](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18471223/); [Japońska Agencja ds. Konsumentów, zapobieganie wypadkom osób starszych — kąpiel](https://www.caa.go.jp/policies/policy/consumer_safety/caution/caution_084/) +- Oryginał: [22.11](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L97-L105) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano pełny abstrakt Death in sauna, nie pełny artykuł. W oficjalnym materiale japońskim odczytano część o utonięciach w wannie i pełną listę środków zapobiegawczych; nie weryfikowano wszystkich źródłowych rejestrów zgonów. +- Zmiany w adaptacji: Pozostawiono B z jawnym ograniczeniem do opisowych danych obserwacyjnych. Nie przeniesiono obcych liczb zgonów na Polskę ani danych o zmarłych na ryzyko pojedynczego użytkownika. Pominięto nieodczytane analizy z Tokio i nie zalecono automatycznie prysznica jako bezpiecznego zamiennika dla nietrzeźwej osoby. + + + +### 12. Na narty i snowboard zakładaj właściwie dobrany kask +- Status: verified +- Koszt: Pieniądze: zakup lub wypożyczenie, bez niezweryfikowanej stałej ceny. Czas: dopasowanie i zapięcie. Wysiłek: regularne używanie bez zwiększania ryzykownej jazdy. +- W praktyce: Dobierz kask przeznaczony do danej aktywności, sprawdź dopasowanie i zapnij go zgodnie z instrukcją. Nie jedź szybciej tylko dlatego, że go masz. Przy wypożyczeniu poproś o pomoc w dopasowaniu i wyjaśnienie stanu sprzętu. Odrębne dane dotyczące motocyklistów opisano w [poradzie 1.2](01-unikaj-przedwczesnej-smierci.md#porada-1-2); nie przypisuj ich automatycznie rowerom. +- Korzyść i dowody: Metaanaliza 12 badań narciarzy i snowboardzistów była oparta głównie na porównaniach obserwacyjnych. Zbiorczy iloraz szans urazu głowy dla osób w kasku wyniósł OR 0,65, z przedziałem ufności 0,55–0,79. Nie znaleziono istotnego związku kasku z częstszymi urazami szyi; brak istotności nie dowodzi zerowego ryzyka. OR nie jest indywidualnym procentem ochrony. +- Ocena dowodów: A — synteza badań; jej projekt i ograniczenia są opisane poniżej, bez gwarancji wysokiej pewności. +- Ocena redakcyjna: Praktyczny element ograniczania następstw urazu, a nie zamiennik umiejętności, oceny warunków i bezpiecznej prędkości. +- Ograniczenia: Umiarkowana jakość badań, różne definicje urazów i niepełna kontrola czynników zakłócających ograniczają wynik. Nie oceniono z tego każdej konstrukcji, dopasowania i stanu kasku. Wynik dotyczy urazów głowy na nartach i snowboardzie, nie zapobiegania każdemu upadkowi ani identycznej ochrony na rolkach. +- Źródła: [Russell i wsp. (2010), metaanaliza kasków na nartach i snowboardzie](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2831705/) +- Oryginał: [22.12](https://github.com/eternity4719/HowToLiveBetter/blob/e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a/book/22-%E6%80%8E%E4%B9%88%E6%94%BE%E6%9D%BE.md#L106-L113) +- Weryfikacja: 2026-11-05; odczytano pełny abstrakt oraz części Limitations i Conclusion tekstu w PMC. Nie odczytano wszystkich badań pierwotnych, materiałów dodatkowych ani norm technicznych kasków; nie przeprowadzono przeglądu polskich obowiązków ustawowych. +- Zmiany w adaptacji: Nie przeniesiono wymogu z pekińskich stoków. Usunięto przeliczenie OR na procentową gwarancję oraz niepoparte tym przeglądem rozszerzenie wyniku na rolki i wszystkie rowery górskie. Nie wykorzystano nieodczytanej syntezy o rowerach. Odsyłacz do porady 1.2 dotyczy wyłącznie motocyklistów, nie zastępuje weryfikacji danych rowerowych. diff --git a/reader.mjs b/reader.mjs index f9285a15f..993f80b01 100644 --- a/reader.mjs +++ b/reader.mjs @@ -22,6 +22,7 @@ export const CHAPTERS = [ { id: '19', path: 'book/pl/19-praca-rozwiazanie-umowy-i-wypadki.md' }, { id: '20', path: 'book/pl/20-opieka-nad-noworodkiem-i-niemowleciem.md' }, { id: '21', path: 'book/pl/21-podroz-za-granice-i-bezpieczenstwo.md' }, + { id: '22', path: 'book/pl/22-odpoczynek-rozrywka-i-bezpieczenstwo.md' }, { id: '23', path: 'book/pl/23-edukacja-kwalifikacje-i-uczenie-sie.md' }, ]; export const FIELDS = [ diff --git a/tests/browser/reader.spec.mjs b/tests/browser/reader.spec.mjs index d6a3fc080..7acc29468 100644 --- a/tests/browser/reader.spec.mjs +++ b/tests/browser/reader.spec.mjs @@ -18,6 +18,44 @@ async function ready(page, suffix = '/') { await expect(page.locator('#status')).toContainText(`z ${count} opracowanych`); } +test('relaxation supports search, source limits, keyboard details and hidden-target navigation', async ({ page }) => { + await ready(page, '/#porada-22-7'); + await expect(page.locator('#porada-22-7 h3')).toBeFocused(); + await page.getByLabel('Rozdział', { exact: true }).selectOption('22'); + await expect(visibleCards(page)).toHaveCount(12); + await page.getByLabel('Szukaj w polskich poradach').fill('MBSR'); + await expect(visibleCards(page)).toHaveCount(1); + const card = page.locator('#porada-22-7'); + await expect(card.locator('.practical')).toContainText('Nie zastępuj samodzielnie leków kursem'); + await card.locator('summary').focus(); + await page.keyboard.press('Enter'); + await expect(card.locator('details')).toHaveAttribute('open', ''); + await expect(card).toContainText('nasilenie lęku'); + await expect(card).toContainText('programy nie miały równego nakładu czasu', { ignoreCase: true }); + await page.reload(); + await expect(page.locator('#porada-22-7 h3')).toBeFocused(); + await ready(page, '/#porada-22-12'); + await page.getByLabel('Rozdział', { exact: true }).selectOption('22'); + await page.getByLabel('Szukaj w polskich poradach').fill('wypożyczeniu'); + await expect(visibleCards(page)).toHaveCount(1); + await expect(page.locator('#porada-1-2')).toBeHidden(); + await page.locator('#porada-22-12 .practical').getByRole('link', { name: 'poradzie 1.2', exact: true }).click(); + await expect(page).toHaveURL(/#porada-1-2$/); + await expect(page.locator('#porada-1-2 h3')).toBeFocused(); + await expect(visibleCards(page)).toHaveCount(count); +}); + +test('malformed relaxation data fail the whole collection and pending advice remains absent', async ({ page }) => { + await ready(page); + for (const id of ['porada-17-1', 'porada-17-12', 'porada-19-18', 'porada-20-5']) await expect(page.locator('#' + id)).toHaveCount(0); + const c = chapters.find(c => c.id === '22'); + await page.route(routeFor(c), route => route.fulfill({ contentType: 'text/plain; charset=utf-8', body: c.markdown.replace('- Status: verified', '- Status: ready') })); + await page.goto('/'); + await expect(page.locator('#status')).toContainText('Nie wczytano kompletnego zbioru'); + await expect(page.locator('article')).toHaveCount(0); + await expect(page.getByLabel('Szukaj w polskich poradach')).toBeDisabled(); +}); + test('education supports search, source limits, keyboard details and hidden-target navigation', async ({ page }) => { await ready(page, '/#porada-23-18'); await expect(page.locator('#porada-23-18 h3')).toBeFocused(); @@ -410,7 +448,7 @@ for (const id of ['01', '02', '05', '06', '07', '08', '09', '10', '11', '12', '1 } test('renders actual chapters, all verified provenance and no external requests', async ({ page, baseURL }) => { - test.setTimeout(90_000); // iterates and opens every published card; card count grows with each chapter + test.setTimeout(120_000); // cumulative budget for opening every card; individual assertion deadlines stay unchanged const external = [], requests = [], errors = []; page.on('request', request => { requests.push(request.url()); @@ -462,7 +500,7 @@ test('search spans chapters and combines with chapter and evidence filters', asy await page.getByRole('button', { name: 'Wyczyść filtry' }).click(); await expect(visibleCards(page)).toHaveCount(count); await expect(page.getByLabel('Szukaj w polskich poradach')).toBeFocused(); - await page.getByLabel('Szukaj w polskich poradach').fill('skrotow'); + await page.getByLabel('Szukaj w polskich poradach').fill('skrotow klawiszowych'); await expect(visibleCards(page)).toHaveCount(1); await expect(visibleCards(page)).toHaveAttribute('id', 'porada-4-17'); await page.getByLabel('Rozdział', { exact: true }).selectOption('14'); diff --git a/tests/chapter-22.test.mjs b/tests/chapter-22.test.mjs new file mode 100644 index 000000000..455b48062 --- /dev/null +++ b/tests/chapter-22.test.mjs @@ -0,0 +1,81 @@ +// Editorial regression contracts, not independent medical or legal verification. +import test from 'node:test'; +import assert from 'node:assert/strict'; +import { readFileSync } from 'node:fs'; +import { createHash } from 'node:crypto'; +import { CHAPTERS, FIELDS, parseChapter, published } from '../reader.mjs'; +import { searchAdvice } from '../tools/pl/search.mjs'; +const chapters = CHAPTERS.map(c => ({ ...c, ...parseChapter(readFileSync(new URL('../' + c.path, import.meta.url), 'utf8'), c.id) })); +const chapter = chapters.find(c => c.id === '22'); +const markdown = readFileSync(new URL('../book/pl/22-odpoczynek-rozrywka-i-bezpieczenstwo.md', import.meta.url), 'utf8'); +const entry = n => { assert.ok(chapter, 'chapter22 must be registered'); const e = chapter.entries.find(e => e.number === `22.${n}`); assert.ok(e); return e; }; +const f = n => entry(n).fields; + +test('relaxation preserves all twelve original positions, original bytes and pinned spans', () => { + assert.ok(chapter, 'the authorized chapter must be registered'); + assert.deepEqual(chapter.entries.map(e => e.number), Array.from({ length: 12 }, (_, i) => `22.${i + 1}`)); + const original = readFileSync(new URL('../book/22-怎么放松.md', import.meta.url)); + assert.equal(createHash('sha256').update(original).digest('hex'), '53b2b3d00a80652db08ee456eeb8cdd22c0540b886e4a48eb4d280faa6de2c83'); + for (let n = 1; n <= 12; n++) { + assert.equal(entry(n).id, `porada-22-${n}`); + assert.ok(f(n).Oryginał.includes('e2605d3e2242bd6216c9255192b8a8957a08c55a')); + assert.ok(f(n).Oryginał.endsWith(`#L${7 + (n - 1) * 9}-L${n === 12 ? 113 : 15 + (n - 1) * 9})`)); + } + assert.doesNotMatch(markdown, /\p{Script=Han}/u); +}); + +test('relaxation has complete bounded records and traceable evidence grades', () => { + assert.equal(published(chapter.entries).length, 12); + const grades = 'CCCCCABBAABA'; + for (let n = 1; n <= 12; n++) { + for (const key of FIELDS) assert.ok(f(n)[key]?.trim(), `22.${n} ${key}`); + assert.equal(f(n)['Ocena dowodów'][0], grades[n - 1]); + assert.match(f(n).Weryfikacja, /2026-11-05/); + if (n <= 5) assert.ok(f(n)['Zmiany w adaptacji'].includes('Oryginalne A zastąpiono C.')); + } + assert.ok(f(7)['Zmiany w adaptacji'].includes('Oryginalne A zastąpiono B.')); + assert.match(f(1).Ograniczenia, /Historyczna kontrola/); + assert.match(f(5).Ograniczenia, /nie stwierdzamy|Nie stwierdzamy/); +}); + +test('clinical scopes retain low certainty, treatment boundaries and exploratory breathing outcomes', () => { + assert.match(f(6)['Korzyść i dowody'], /jako niską, a dla pozostałych form jako bardzo niską/); + assert.match(f(6)['W praktyce'], /Nie zwiększaj intensywności/); + assert.match(f(6).Weryfikacja, /pełną korektę/); + assert.match(f(7)['W praktyce'], /Nie zastępuj samodzielnie leków kursem/); + assert.match(f(7)['Korzyść i dowody'], /208/); + assert.match(f(7)['Korzyść i dowody'], /nasilenie lęku/); + assert.match(f(7).Ograniczenia, /nie miały równego nakładu czasu/); + assert.match(f(8)['Korzyść i dowody'], /Nie stwierdzono przewagi grup oddechowych w zmianie lęku sytuacyjnego/); + assert.match(f(8).Ograniczenia, /retrospektywnie/); + assert.match(f(8)['Korzyść i dowody'], /nie jest identyczna z protokołem badania/); + assert.match(f(8)['W praktyce'], /bez forsowania głębokości/); +}); + +test('observational and safety scopes do not turn OR, HR or deceased cases into individual guarantees', () => { + assert.match(f(9)['Korzyść i dowody'], /Iloraz szans nie jest ilorazem prawdopodobieństw/); + assert.match(f(9).Ograniczenia, /nie dowodzą/); + assert.match(f(10)['Korzyść i dowody'], /nie obietnicą czterech punktów procentowych/); + assert.match(f(10).Ograniczenia, /nie badanie liczby wizyt w parku/); + assert.ok(f(10).Źródła.includes('PIIS2542-5196%2819%2930215-3'), 'parentheses in a source URL must be encoded for the reader inline format'); + assert.match(f(11)['Korzyść i dowody'], /Nie ma w nim porównania ryzyka wśród wszystkich/); + assert.match(f(11).Ograniczenia, /nie są polskimi statystykami/); + assert.match(f(12)['Korzyść i dowody'], /brak istotności nie dowodzi zerowego ryzyka/); + assert.match(f(12)['Zmiany w adaptacji'], /niepoparte tym przeglądem rozszerzenie/); + assert.match(f(4)['Ocena redakcyjna'], /Za przemoc odpowiada sprawca/); +}); + +test('search and publication use canonical relaxation records and preserve withdrawal and failure behaviour', () => { + for (const [query, n] of [['drogi wyjścia', 1], ['serwis', 2], ['nieznanego proszku', 3], ['nadzoru', 4], ['przerwać grę', 5], ['CINeMA', 6], ['MBSR', 7], ['Balban', 8], ['ilorazy szans', 9], ['NDVI', 10], ['nietrzeźwy', 11], ['snowboard', 12]]) assert.ok(searchAdvice(chapters, query, { limit: 100 }).some(r => r.entry.number === `22.${n}`), query); + const withdrawn = chapter.entries.map(e => e.number === '22.1' ? { ...e, fields: { ...e.fields, Status: 'needs_verification' } } : e); + assert.equal(published(withdrawn).length, 11); + assert.throws(() => parseChapter(markdown.replace('- Status: verified', '- Status: ready'), '22'), /stan|status|ready/i); + assert.throws(() => parseChapter(markdown.replace(/^- W praktyce: .+\n/m, ''), '22'), /W praktyce/); + assert.equal(published(chapters.flatMap(c => c.entries)).some(e => ['17.1', '17.12', '19.18', '20.5'].includes(e.number)), false); +}); + +test('relaxation retains professional, licensing and source-reading boundaries without imported numbers', () => { + for (const text of ['nie jest oficjalne wydanie autora', 'nie jest lekarzem', 'nie jest adwokatem ani radcą prawnym', 'nie porada prawna', 'CC BY 4.0', 'eternity4719']) assert.ok(markdown.includes(text)); + assert.doesNotMatch(markdown, /96110|12356|12315|12333|12378|\+86/); + assert.match(f(11).Weryfikacja, /pełny abstrakt.*nie pełny artykuł/); +}); diff --git a/tests/content.test.mjs b/tests/content.test.mjs index ea979908e..0c6fdb507 100644 --- a/tests/content.test.mjs +++ b/tests/content.test.mjs @@ -12,7 +12,7 @@ const entries = chapters.flatMap(c => c.entries); const advice = published(entries); const time = chapters.find(c => c.id === '04'); // Consent guard: AGENTS.md limits the edition to these chapters. Change this list only with the owner's agreement. -const AGREED_SCOPE = ['01', '02', '03', '04', '05', '06', '07', '08', '09', '10', '11', '12', '13', '14', '15', '16', '17', '18', '19', '20', '21', '23']; +const AGREED_SCOPE = ['01', '02', '03', '04', '05', '06', '07', '08', '09', '10', '11', '12', '13', '14', '15', '16', '17', '18', '19', '20', '21', '22', '23']; // Upstream file of a chapter, found by its number prefix, so scope changes do not require editing paths here. const sourcePaths = Object.fromEntries(CHAPTERS.map(({ id }) => { const file = readdirSync(resolve(root, 'book')).find(name => name.startsWith(id + '-') && name.endsWith('.md')); diff --git a/tests/site.test.mjs b/tests/site.test.mjs index ca811de48..14b769756 100644 --- a/tests/site.test.mjs +++ b/tests/site.test.mjs @@ -31,7 +31,7 @@ test('the published folder holds the reader, the chapters of CHAPTERS and the tw assert.deepEqual(files.map(f => f.path).sort(), [...FIXED_FILES, ...CHAPTERS.map(c => c.path)].sort()); assert.deepEqual(siteFiles(), files.map(f => f.path)); assert.deepEqual(FIXED_FILES.slice().sort(), ['LICENSE', 'LICENSE-CODE', 'index.html', 'reader.mjs']); - assert.deepEqual(CHAPTERS.map(c => c.id), ['01', '02', '03', '04', '05', '06', '07', '08', '09', '10', '11', '12', '13', '14', '15', '16', '17', '18', '19', '20', '21', '23'], 'the owner authorized these chapters; adding a registry entry is not permission to deploy Pages'); + assert.deepEqual(CHAPTERS.map(c => c.id), ['01', '02', '03', '04', '05', '06', '07', '08', '09', '10', '11', '12', '13', '14', '15', '16', '17', '18', '19', '20', '21', '22', '23'], 'the owner authorized these chapters; adding a registry entry is not permission to deploy Pages'); for (const { path } of files) assert.ok(readFileSync(join(tmp, 'site', path)).equals(readFileSync(resolve(root, path))), `${path} is byte for byte the repository file`); for (const forbidden of [/^ads\//, /^docs\//, /^audit\//, /^tools\//, /^tests\//, /^skills\//, /^\.claude\//, /^\.github\//, /selfcheck/, /og\.png/, /updates\.json/, /robots\.txt/, /sitemap/, /^README\.md$/, /^AGENTS\.md$/, /\p{Script=Han}/u, /^book\/\d\d-/, /^book\/README/]) { assert.ok(files.every(f => !forbidden.test(f.path)), `${forbidden} must not be published`); @@ -214,7 +214,7 @@ test('a CHAPTERS entry that is not a Polish chapter file stops the build before assert.equal(existsSync(join(tmp, 'deep')), false, `nothing is written for ${path}`); } assert.equal(readFileSync(join(tmp, 'escape.txt'), 'utf8'), 'ORIGINAL'); - assert.deepEqual(CHAPTERS.map(c => c.id), ['01', '02', '03', '04', '05', '06', '07', '08', '09', '10', '11', '12', '13', '14', '15', '16', '17', '18', '19', '20', '21', '23']); + assert.deepEqual(CHAPTERS.map(c => c.id), ['01', '02', '03', '04', '05', '06', '07', '08', '09', '10', '11', '12', '13', '14', '15', '16', '17', '18', '19', '20', '21', '22', '23']); assert.deepEqual(FIXED_FILES, ['index.html', 'reader.mjs', 'LICENSE', 'LICENSE-CODE']); }));