Yasal

https://alperali.github.io/Yasal

Kanunların web tabanlı olarak modern ve pratik gösterimini sağlayan bir çalışmadır.

• Telefon, tablet, PC vs her ekran boyuna uygundur, yatay veya düşey ekran kullanılabilir.
• Açık/Koyu tema seçimi vardır.
• İçindekiler ve maddeler tablosu oluşturur (her iki tablo kullanıcı ile etkileşimlidir).
• Türkçe yazım kurallarına uygun satır sonu otomatik heceleme yapar.
• Favoriler listesi sağlar.
• Hem çevrim içi hem de çevrim dışı kullanılabilir, kurulabilir (Progressive Web App).

Teknik Özellikler

HTML, CSS, Javascript, web components kullanılmıştır. Bootstrap tanımlarından faydalanır. İçerik dinamik değil statik sayfalar halinde sunulur, veritabanı gerektirmez, tarayıcı içinde light tree bazlı rendering yapar, modern ve hızlıdır.

Kanun metinleri bu çalışmaya özgü tanımlanmış custom HTML elements ile tek tek semantik işaretlenmiştir. Hiçbir semantik bilgi içermeyen orijinal kanun metinlerinde bu dönüşümü sağlamak zorlu ve zaman alıcı bir iştir. Bu amaçla özel bir heuristic¹ parser geliştirilmiş ve dönüşüm bu araç yardımıyla önceden çevrim dışı yapılmıştır. Başarı oranı ortalama %80'dir (%20 elle müdahale). Metnin büyüklüğü ve "bozukluğu"na bağlı olarak bu işlem birkaç saat ile birkaç gün arası sürmektedir.

Belge Yapısı

100'den fazla yasanın incelenmesi sonucu görgül verilere dayalı belirlenen belge hiyerarşik yapısı aşağıdaki gibidir:

1. Künye
2. Kanun
   • Giriş / Başlangıç
   • Kitap
     • Kısım
       • Bölüm / Bap
         • Ayırım² / Fasıl
           • Alt başlık³
             • Madde
               • Fıkra
                 • Bent
                   • Alt bent
3. Geçmişi

---

EBNF notasyonunda belgenin örgün betimlenişi aşağıdaki gibidir:

Kanun     =  künye , yasa , geçmişi ;

künye     =  '<mvz-künye' , k-attrib , '/>' ;
k-attrib  =  k-tür , k-no , k-başlık , k-tarih , k-rgtarih , k-rgsayı , [k-rgmükerrer] , [kd-tertip] , [kd-cilt] , [kd-sayfa] ;

k-tür     =  sp , 'tür="kanun"' ;
k-no      =  sp , 'no="' , num , '"' ;
k-başlık  =  sp , 'başlık="' , bharf-x , { bharf-sp-x } , '"' ;   (* adı *)
k-tarih   =  sp , 'tarih="' , tarih , '"' ;          (* kabul edildiği tarih *)
k-rgtarih =  sp , 'rgazete-tarih="' , tarih , '"' ;  (* yayınlandığı resmi gazetenin tarihi *)
k-rgsayı  =  sp , 'rgazete-sayı="' , num , '"' ;     (* yayınlandığı resmi gazetenin sayısı *)
k-rgmükerrer = sp , 'rgazete-mükerrer="' , nzdgt , '"' ;
kd-tertip =  sp , 'düstur-tertip="' , ( '3' | '4' | '5' ) , '"' ;
kd-cilt   =  sp , 'düstur-cilt="' , num , '"' ;
kd-sayfa  =  sp , 'düstur-sayfa="' , num , '"' ;

yasa      = [ giriş ] , ( kitaplar | kısımlar | bölümler | maddeler ) ;

kitaplar  = kitap , { kitap } ;
kısımlar  = kısım , { kısım } ;
bölümler  = bölüm , { bölüm } ;
fasıllar  = fasıl , { fasıl } ;

giriş     = '<mvz-giriş başlık="' , ( 'Giriş' | 'Başlangıç' ) , '">' , ( ab-b1ler | maddeler | fıkralar ) , '</mvz-giriş>' ;
kitap     = '<mvz-kitap' , p-attrib , '>' , ( kısımlar | bölümler | ab-b1ler | maddeler ) , '</mvz-kitap>' ;
kısım     = '<mvz-kısım' , p-attrib , '>' , ( bölümler | ab-b1ler | maddeler ) , '</mvz-kısım>' ;
bölüm     = '<' , ( 'mvz-bölüm' | 'mvz-bap' ) , p-attrib , '>' , ( fasıllar | ab-b1ler | maddeler ) , '</' , ( 'mvz-bölüm' | 'mvz-bap' ) , '>' ;
fasıl     = '<' , ( 'mvz-ayırım' | 'mvz-fasıl' ) , p-attrib , '>' , ( ab-b1ler | maddeler ) , '</' , ( 'mvz-ayırım' | 'mvz-fasıl' ) , '>' ;
p-attrib  = sp , 'no="' , p-num , '"' , sp , 'başlık="' , başlık , '"' ;

ab-b1     = '<mvz-b1' , b1-attrib , '>' , ( ab-b2ler | ab-b3ler | ab-b4ler | ab-b5ler | ab-b6lar | maddeler ) , '</mvz-b1>' ;
ab-b2     = '<mvz-b2' , b2-attrib , '>' , ( ab-b3ler | ab-b4ler | ab-b5ler | ab-b6lar | maddeler ) , '</mvz-b2>' ;
ab-b3     = '<mvz-b3' , b3-attrib , '>' , ( ab-b4ler | ab-b5ler | ab-b6lar | maddeler ) , '</mvz-b3>' ;
ab-b4     = '<mvz-b4' , b4-attrib , '>' , ( ab-b5ler | ab-b6lar | maddeler ) , '</mvz-b4>' ;
ab-b5     = '<mvz-b5' , b5-attrib , '>' , ( ab-b6lar | maddeler ) , '</mvz-b5>' ;
ab-b6     = '<mvz-b6' , b6-attrib , '>' , maddeler , '</mvz-b6>' ;

ab-b1ler  = ab-b1 , { ab-b1 } ;
ab-b2ler  = ab-b2 , { ab-b2 } ;
ab-b3ler  = ab-b3 , { ab-b3 } ;
ab-b4ler  = ab-b4 , { ab-b4 } ;
ab-b5ler  = ab-b5 , { ab-b5 } ;
ab-b6lar  = ab-b6 , { ab-b6 } ;

b1-attrib = b1-no , b1-başlık ;
b1-no     = sp , 'no="' , ( 'A' | 'B' | 'C' | 'Ç' | 'D' | 'E' | 'F' | 'G' | 'Ğ' | 'H' | 'İ' | 'J' | 'K' | 'L' ) , '"' ;  (* b2 ile karışmaması için I yok *)
b1-başlık = sp , 'başlık="' , başlık , '"' ;

b2-attrib = b2-no , b2-başlık ;
b2-no     = sp , 'no="' , ( 'I' | 'II' | 'III' | 'IV' | 'V' | 'VI' | 'VII' | 'VIII' | 'IX' | 'X' | 'XI' | 'XII' | 'XIII' | 'XIV' | 'XV' | 'XVI' | 'XVII' | 'XVIII' | 'XIX' ) , '"' ;
b2-başlık = sp , 'başlık="' , başlık , '"' ;

b3-attrib = b3-no , b3-başlık ;
b3-no     = sp , 'no="' , num , '"' ;
b3-başlık = sp , 'başlık="' , başlık , '"' ;

b4-attrib = b4-no , b4-başlık ;
b4-no     = sp , 'no="' , kharf , '"' ;
b4-başlık = sp , 'başlık="' , başlık , '"' ;

b5-attrib = b5-no , b5-başlık ;                  (* bu alt başlık sadece 6102'de var *)
b5-no     = sp , 'no="' , kharf , kharf , '"' ;
b5-başlık = sp , 'başlık="' , başlık , '"' ;

b6-attrib = b6-no , b6-başlık ;                  (* bu alt başlık sadece 6102'de var *)
b6-no     = sp , 'no="' , kharf , kharf , kharf , '"' ;
b6-başlık = sp , 'başlık="' , başlık , '"' ;

maddeler  = madde , { madde } ;

madde     = '<mvz-madde' , m-attrib , '>' , fıkralar , '</mvz-madde>';
m-attrib  = m-no-x , m-başlık , [ m-tür ] , [ m-durum ] ;
m-no-x    = sp , 'no="' , m-no , [ ' - ' , m-no ] ;
m-no      = num , [ '/' , bharf ] ;
m-başlık  = sp , 'başlık="' , [ başlık ] , '"' ;
m-tür     = sp , 'tür="' , ( 'Ek' | 'Geçici' | 'Ek Geçici' | 'Mükerrer' ) , '"' ;
m-durum   = sp , 'durum="' , ( 'mülga' | 'iptal' | 'işlenmiş' ) , '"' ;

fıkralar  = fıkra , { fıkra } ;

fıkra     = '<mvz-fıkra' , f-attrib , '>' , metin-s , [ bentler ] , '</mvz-fıkra>' ;
f-attrib  = f-no , [ f-durum ] ;
f-no      = sp , 'no="' , num , '"' ;
f-durum   = sp , 'durum="' , ( 'mülga' | 'iptal' ) , '"' ;

bentler   = bent , { bent } ;

bent      = '<mvz-bent' , n-attrib , '>' , metin-s , [ altbentler ] , '</mvz-bent>' ;
n-attrib  = n-no , [ n-durum ] ;
n-no      = sp , 'no="' , kharf , { kharf } , '"' ;
n-durum   = sp , 'durum="' ,  ( 'mülga' | 'iptal' ) , '"' ;

altbentler = altbent , { altbent } ;

altbent   = '<mvz-altbent', a-attrib , '>' , metin-s , '</mvz-altbent>' ;
a-attrib  = a-no ;
a-no      = sp , 'no="' , num , '"' ;


geçmişi   = '<mvz-geçmişi>' , { g-ide } , '</mvz-geçmişi>' ;
g-ide     = '<mvz-ide' , g-attrib , '/>' ;      (* İptal/Değiş/Ekle *)
g-attrib  = g-no , g-idea , g-idelen , g-tarih ;
g-no      = sp , 'no="' , num , '"' ;           (* sıra numarası *)
g-idea    = sp , 'idea="' , g-metin-i , '"' ;   (* iptal eden/değiştiren/ekleyen *)
g-idelen  = sp , 'idelen="' , g-metin-a , '"' ; (* iptal edilen/değiştirilen/eklenen *)
g-tarih   = sp , 'tarih="' , tarih , '"' ;      (* yürürlüğe giriş tarihi *)
g-metin-i = ? iptal eden/değiştiren/ekleyen kanun/KHK/AM kararı ? ;
g-metin-a = ? iptal edilen/değiştirilen/eklenen maddesi ? ;

sp    = ' ' , {' '} ;
nzdgt = '1' | '2' | '3' | '4' | '5' | '6' | '7' | '8' | '9' ;
dgt   = nzdgt | '0' ;
num   = nzdgt , { dgt } ;
bharf = 'A' | 'B' | 'C' | 'Ç' | 'D' | 'E' | 'F' | 'G' | 'Ğ' | 'H' | 'I' | 'İ' | 'J' | 'K' | 'L' | 'M' | 'N' | 'O' | 'Ö' | 'P' | 'R' | 'S' | 'Ş' | 'T' | 'U' | 'Ü' | 'V' | 'Y' | 'Z' ;
kharf = 'a' | 'b' | 'c' | 'ç' | 'd' | 'e' | 'f' | 'g' | 'ğ' | 'h' | 'ı' | 'i' | 'j' | 'k' | 'l' | 'm' | 'n' | 'o' | 'ö' | 'p' | 't' | 's' | 'ş' | 't' | 'u' | 'ü' | 'v' | 'y' | 'z' ;
bharf-x    = bharf | 'Â' | 'Î' | 'Û' | ',' ;
bharf-sp-x = bharf-x | sp ;
tarih      = nzdgt , [dgt] , tarih-sep , nzdgt , [dgt] , tarih-sep , nzdgt , 3 * dgt ;
tarih-sep  = '/' | '.' ;
başlık     = ? kitap/kısım/bölüm/fasıl/altbölüm/madde başlığı ? ;
metin-s    = '<template>' , ? bir veya daha fazla tümceden oluşan tek satır metin ? , '</template>' ;
p-num = '1-BİRİNCİ' | '2-İKİNCİ' | '3-ÜÇÜNCÜ' | '4-DÖRDÜNCÜ' | '5-BEŞİNCİ' | '6-ALTINCI' | '7-YEDİNCİ' | '8-SEKİZİNCİ' | '9-DOKUZUNCU' | '10-ONUNCU' | '11-ONBİRİNCİ' | '12-ONİKİNCİ' | '13-ONÜÇÜNCÜ' | '14-ONDÖRDÜNCÜ' | '15-ONBEŞİNCİ' | '16-ONALTINCI' | '17-ONYEDİNCİ' | '18-ONSEKİZİNCİ' ;

Literal   = '<mvz-literal' , l-attrib , '>', l-içerik , '</mvz-literal>' ;
l-attrib  = sp , 'konu="' , başlık , '"' , sp , 'tür="' , ( 'çizim' | 'resim' | 'harita' | 'çizelge' | 'dipnot' | 'liste' ) , '"' ;
l-içerik  = '<template>', ? HTML markup ? , '</template>' ;

Footnotes

1. Başta 5210 sayılı yönetmelikteki usul ve esaslara göre yazılan bu parser, pek çok kanun metninin ilgi yönetmeliğe uymadan yazılmış olması nedeniyle deterministik olmaktan çıkıp heuristic bir hal almıştır. ↩

2. Büyük Türkçe Sözlük'te ayırım diye bir sözcük yoktur. Ancak 6098, 6100, 6102 gibi kanunlarda fasıl yerine kullanıldığı görülmüştür. ↩

3. Bazı yasa metinlerinde madde öncesi alt başlıklar görülmüştür. Büyük metinlerde bunların derinliği 6 aşamaya kadar çıkmaktadır. ↩